Ауаның ластануы және онкологиялық аурулардың даму қаупі: мета-анализдерге шолу

Авторлар

DOI:

https://doi.org/10.52532/2521-6414-2025-2-76-440

Кілт сөздер:

ауаның ластануы, онкологиялық аурулар, қатерлі ісік даму қаупі, мета-талдау, PM2.5, NO2, Қазақстан

Аңдатпа

Өзектілігі: Созылмалы және онкологиялық аурулардың дамуына әсері үшін Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы тарапынан жаһандық қауіп ретінде танылған ауаның ластануы, ластану деңгейі рұқсат етілген шектерден айтарлықтай асып түсетін және әсіресе осал халық топтары үшін қауіп төндіретін Алматы секілді мегаполистерде ерекше алаңдаушылық тудырады.

Зерттеудің мақсаты – бұл зерттеудің мақсаты Ауаның ластануының Қазақстан Республикасы үшін неғұрлым өзекті болып табылатын онкологиялық аурулардың әртүрлі түрлерінің даму қаупіне әсеріне арналған мета-талдауларға жүйелі шолу болып табылады.

Әдістері: Жүйелі шолу PubMed, Web of Science, Scopus, Embase және Cochrane Library дерекқорларындағы 2000 жылдан 2025 жылғы 18 ақпанға дейінгі кезеңде жарияланған еңбектер негізінде жасалды. Ауаны ластаушы заттардың (PM2.5, PM10, NO2, SO2, O3, VOCs және т.б.) қатерлі ісікпен байланысын зерттейтін мета-талдаулар ғана қамтылды. Талдау үшін салыстырмалы тәуекел параметрлері (RR) және ластаушы заттардың концентрациясы алынды.

Нәтижелері: Шолу ауаны ластаушы заттардың әсері мен бірқатар онкологиялық аурулардың даму қаупінің жоғарылауы арасындағы айтарлықтай корреляцияны анықтады. Ластаушы заттардың қатерлі ісік қаупіне әсері ұсынылған.

Қорытынды: Ауаның ластануы қатерлі ісік пен қатерлі ісік ауруынан болатын өлім-жітімнің маңызды қауіп факторы ретінде танылды. Осыған байланысты тұрғын және жұмыс орындарындағы ауа сапасын бақылау және жақсарту үшін IT - және hardware шешімдерін енгізуді қоса алғанда, мемлекеттік және жеке экологиялық шараларды әзірлеу талап етіледі.

Автор өмірбаяндары

  • Г.С. Краснов, Сатбаев атындағы Қазақ ұлттық зерттеу техникалық университеті

    врач-гериатр, научный консультант, Казахский национальный исследовательский технический университет имени К.И. Сатпаева

  • А.М. Гизатуллина, Қазақстан-Ресей Медицина Университеті

    преподаватель кафедры МЧС, НУО «Казахстанско- Российский медицинский университет»

  • Т.А. Тастайбек, Қазақстан-Ресей Медицина Университеті

    магистрант 2 года обучения, НУО «Казахстанско-Российский медицинский университет»

  • А.Т. Маншарипова, Қазақстан-Ресей Медицина Университеті

    доктор медицинских наук, профессор кафедры «Общая врачебная практика», НУО «Казахстанско-Российский медицинский университет»

  • Р.И. Мухамедиев, Сатбаев атындағы Қазақ ұлттық зерттеу техникалық университеті

    доктор инженерных наук, профессор кафедры «Программная инженерия» КазНИТУ им. К.И. Сатпаева, Институт информационных и вычислительных технологий МНВО РК

  • А. Сымагулов, Сатбаев атындағы Қазақ ұлттық зерттеу техникалық университеті

    бакалавр естественных наук, инженер-программист, КазНИТУ им. К.И. Сатпаева

Жүктеулер

Жарияланды

01.07.2025

Журналдың саны

№ 2(76) (2025): Қазақстанның онкологиясы және радиологиясы

Бөлім

Статьи

Дәйексөзді қалай келтіруге болады

Краснов, Г. ., Гизатуллина, А. ., Тастайбек, Т. ., Маншарипова, А. ., Мухамедиев, Р. ., & Сымагулов, А. . (2025). Ауаның ластануы және онкологиялық аурулардың даму қаупі: мета-анализдерге шолу. Қазақстан Онкология Және Радиологиясы, 2(76), 103-108. https://doi.org/10.52532/2521-6414-2025-2-76-440
Көрген адамдардың саны: 242