2015-2024 жылдары Алматы облысында сүт безі қатерлі ісігінің эпидемиологиялық көрсеткіштерін талдау

Аңдатпа

Өзектілігі: Сүт безінің қатерлі ісігі (СБҚІ) — бүкіл әлемдегі әйелдер арасында қатерлі ісіктің ең көп таралған түрі. 2020 жылы 2,3 миллион жаңа жағдай және шамамен 685 000 өлім тіркелді. Науқастардың 80% - дан астамы 50 жастан асқан әйелдер. Дамушы елдерде өлім-жітім деңгейі жоғары. 2040 жылға қарай болжам-сырқаттанушылықтың 3 млн жағдайға дейін өсуі күтілуде. 2015-2024 жылдарға арналған елдік зерттеу Қазақстанда СБҚІ сырқаттанушылықтың артқанын көрсетті, бұл ретте өлім-жітім деңгейі төмендеп, ерте диагностиканың үлесі артқан (88,7%-ға дейін). Бұл зерттеу СБҚІ-нің аурушаңдық, өлім-жітім, анықтау сатысы және бес жылдық өмір сүру динамикасына баса назар аудара отырып, 10 жыл ішінде кешенді аймақтық талдау жүргізетін бірінші зерттеу болып табылады.

Зерттеудің мақсаты – 2015-2024 жылдарға арналған сүт безі обырын ерте анықтау және емдеу бойынша Қазақстанның Алматы облысында жүзеге асырылып жатқан шаралардың аурушаңдық, өлім-жітім, анықтау сатысы және бес жылдық өмір сүру динамикасына әсерін талдау.

Әдістер: 2015-2024 жылдар аралығындағы кезеңде Алматы облысының әйелдер халқы арасында СБҚІ сырқаттанушылық пен өлім-жітім көрсеткіштерін жіктеу және үрдістерді бағалау. №7, №090/Е статистикалық есептілік нысандары және өңірлік онкорегистрдің деректері пайдаланылды. Демографиялық деректер ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросының ресми ашық материалдарынан алынды. Көрсеткіштерді есептеу тікелей стандарттауды қолдана отырып және Microsoft Excel және SPSS Statistics 23.0 бағдарламаларын қолдана отырып, стандартты эпидемиологиялық формулалар бойынша жүргізілді.

Нәтижелер: СБҚІ ауруы 100 000-ға шаққанда 34,8-ден 42,5-ке дейін, ал стандартталған көрсеткіш 34,2-ден 39,1-ге дейін өсті. Өлім-жітім 2021 жылы (11,6) шарықтау шегіне жетіп, 2024 жылы 8,5-ке дейін төмендеді. Өлім-жітімнің шартты коэффициенті 20,1% - дан 35,1% - ға дейін болды. СБҚІ-мен ауыратын науқастардың бес жылдық өмір сүру деңгейі 716-дан 1370 жағдайға дейін өсті, бұл 91,4% құрайды. I-II кезеңдерді анықтау үлесі 74,1% - дан 89,2% - ға дейін өсті, III кезең 20,6% - дан 4,6% - ға дейін төмендеді. 

Қорытынды: Өңірде СБҚІ кезінде ерте диагностика мен өмір сүрудің оң динамикасы байқалады. Алайда, өлім-жітімнің тұрақты деңгейі және IV сатысының тұрақты үлесі терапияның бағытталуы мен қол жетімділігін одан әрі жетілдіру қажеттілігін көрсетеді.